element dekoracyjny element dekoracyjny 2

Grzyb Reishi Ganoderma lucidum: profil i korzyści zdrowotne

Grzyb Reishi Ganoderma lucidum: profil i korzyści zdrowotne - Biolit

 

Od starożytności i początku współczesnej medycyny inicjowanej przez Hipokratesa, autora słów, że jedzenie powinno być pierwszym lekarstwem, ludzie starali się łączyć naturalne leki, zioła i przyprawy, z konwencjonalną medycyną. Mieszkańcy Chin i Egiptu jako jedni z pierwszych docenili wartość leczniczą grzybów. Egipcjanie kojarzyli grzyby z nieśmiertelnością, oddawali cześć faraonom, wpisali grzyby jako specjalność diety rodziny królewskiej.

Mikoterapia jest powszechnie stosowaną metodą leczniczą w medycynie Dalekiego Wschodu. Polega na stosowaniu ekstraktów, wyciągów i preparatów pozyskiwanych
z grzybów. Frakcje te zawierają aktywne komponenty, jak: polisacharydy, polifenole, glikozydy, triterpeny, sterole, nukleotydy, minerały i inne związki czynne. Przebadano ponad 300 gatunków grzybów o właściwościach leczniczych. Jednym z powszechnie stosowanych w tradycyjnej medycynie chińskiej jest grzyb Ganoderma lucidum, rodzina Ganodermataceae. „Gano” oznacza błyszczącą lub jasną, a „derma” oznacza skórę, jest szeroką rodziną grzybów saprofitycznych żywiących się drewnem. Gatunek G. lucidum wyróżnia niezbędny związek z drzewami liściastymi.

 

Właściwości lecznicze G. lucidum.

Reishi jest grzybem stosowanym wyłącznie w medycynie i nie jest uważany za żywność ze względu na twardą konsystencję i gorzki smak. W krajach azjatyckich jest on traktowany jako nutraceutyk, którego regularne spożywanie dostarcza sił witalnych oraz wydłuża życie człowieka. W Polsce G. lucidum (lakownica lśniąca) jest objęta ochroną gatunkową. W naturalnych warunkach rośnie na drzewach liściastych, zwłaszcza – dębach. Występuje niezwykle rzadko w przyrodzie, do celów naukowych używa się preparatów pozyskanych z upraw hodowlanych. Współczesne badania potwierdziły różnorodność działań farmakologicznych tego grzyba, łącznie z potencjalnym traktowaniem chorób cywilizacyjnych, jak nowotwory, cukrzyca czy HIV. Dzięki rozwojowi nowoczesnych technik rozdziału i oczyszczania zidentyfikowano aktywne związki występujące w G. lucidum. Głównymi, bioaktywnymi związkami są triterpeny, polisacharydy, nukleotydy, kwasy tłuszczowe, glikoproteiny, sterole, steroidy, białka, mikroelementy, witaminy z grupy B (B1, B2, B6) oraz inozytol. Naukowcy skupili się na dwóch aktywnych frakcjach: polisacharydowej i triterpenowej. Polisacharydy (głównie glukany i glukoproteiny) wykazują właściwości antynowotworowe, chronią komórki przed wolnymi rodnikami oraz zniszczeniem przez czynniki mutagenne. Triterpeny (kwasy ganoderowe, alkohole ganoderowe i ich pochodne) o strukturze zbliżonej do hormonów steroidowych wykazują szeroki zakres właściwości antynowotworowych. Zgodnie z najnowszymi doniesieniami oraz badaniami przedklinicznymi zarówno polisacharydy, jak i triterpeny tworzą frakcje o obiecujących, antynowotworowych, zróżnicowanych mechanizmach działania. Obie te frakcje występują w bardzo różnych proporcjach w ekstraktach z G. lucidum, zależnie od gatunku, uprawy czy sposobu otrzymywania wyciągów. Terpenoidy (lub izoprenoidy) – podklasa metabolitów wtórnych prenyllipidów (terpeny, prenylochinony i sterole) – stanowią najstarszą grupę produktów syntetyzowanych przez rośliny i są prawdopodobnie najbardziej rozpowszechnioną grupą produktów naturalnych. Chociaż terpenoidy są uważane za „odpady komórkowe”, są obecne na niskim poziomie, odgrywają różnorodne i istotne role
w fizjologii roślin.

 

TRITERPENY

Triterpeny z G. lucidum są jedną z głównych, aktywnych frakcji biologicznych, które mają właściwości prozdrowotne, są podklasą terpenów. Izoprenowe podjednostki mogą występować w formie liniowej lub struktury pierścieniowej. Kwas ganoderowy jako ogólny trójterpen zawiera podstawniki – hydroksylowe, karboksylowe czy ketonowe. Determinują one podtypy kwasów i ich właściwości biochemiczne. Zidentyfikowano ponad 140 kwasów ganoderowych, które tworzą mieszaniny frakcji triterpenowych. W wyniku ekstrakcji wodnych otrzymuje się pełne wyciągi, zawierające również frakcje polisacharydowe. Niektóre frakcje wzbogacone triterpenów zawierają znaczne ilości kwasów lucidenowych, które wykazują działanie immunostymulujące. Mieszaniny takie są bardzo aktywne i modulują różnymi sposobami szlaki sygnałowe w komórkach nowotworowych. Jednym z działań triterpenów jest hamowanie proliferacji komórek nowotworowych. Triterpeny z G. lucidum hamują proliferację komórek nowotworu przez regulację negatywną czynnika jądrowego NF-ĸB.  W innych badaniach wykazano, że triterpeny modulują fosforylację kinaz aktywowanych mitogenami, co również doprowadza do zahamowania czynników jądrowego NF-ĸB oraz transkrypcyjnego. Niektóre kwasy ganoderowe promują także działanie apoptotyczne w wyniku interakcji z białkami proapoptotycznymi komórek nowotworowych. Opisane badania potwierdzają szeroki zakres działania triterpenów na poziomie komórkowym. Związki te wykazują właściwości antyoksydacyjne, przeciwzapalne, antydiabetyczne, antyalergiczne, anty-HIV, antyhistaminowe, przeciwnowotworowe oraz hepatoprotekcyjne, redukujące cholesterol i przeciwagregacyjne. Triterpeny z G. lucidum, ze względu na znaczące właściwości farmakologiczne, znalazły zastosowanie w preparatach leczniczych oraz kosmetycznych.

 

Reishi Ganoderma lucidum. WŁAŚCIWOŚCI ANTYOKSYDACYJNE I PRZECIWZAPALNE.

W układach biologicznych wolne rodniki są generowane nieustannie jako produkty uboczne metabolizmu podczas licznych reakcji utlenień i redukcji. Organizm ludzki zawiera naturalne mechanizmy obrony oraz naprawy uszkodzeń spowodowanych przez wolne rodniki, ale często jest on niewystarczający, aby ochronić dany organ czy tkankę przed całkowitym zniszczeniem. Nadmierne wytwarzanie reaktywnych form tlenu i reaktywnych form azotu, np. anionorodnik ponadtlenkowy, nadtlenek wodoru, rodnik hydroksylowy czy tlenek azotu, odgrywają główną rolę w rozwoju i postępie chorób związanych z oksydacyjnym stresem. Są to choroby XXI w., do których należą: choroby niedokrwienne serca, cukrzyce, arterioskleroza, marskość wątroby, choroby Alzheimera, Parkinsona i nowotwory. Wiele badań wskazuje, że triterpeny mają aktywność antyoksydacyjną przez wymiatanie wolnych rodników i indukują wzrost aktywności enzymów antyoksydacyjnych. Ekstrakty triterpenowe z Ganoderma lucidum są aktywne antyoksydacyjnie nie tylko wobec reaktywnych form tlenu, ale również wobec stabilnych rodników. Wodne ekstrakty z owocników G. lucidum wpływały na wzrost aktywności dysmutazy ponadtlenkowej (SOD), peroksydazy glutationowej (GPX), katalazy (CAT) i oksygenazy hemowej. Ekspresja wymienionych enzymów antyoksydacyjnych jest pod kontrolą czynnika transkrypcyjnego Nrf 2, który reaguje na wszelkie zmiany statusu redoks komórki. Ekstrakt etanolowy z G. lucidum wpływa na wzrost ekspresji i fosforylacji czynnika Nrf 2, co indukuje ekspresję oksygenazy hemowej-1. Stwierdzono również, że ekstrakt zawierający triterpeny z G. lucidum powoduje wzrost aktywności enzymów antyoksydacyjnych oraz glutationu w wątrobie i mózgu. Frakcje terpenowe z podwyższoną ilością kwasów ganoderowych oraz kwasu lucydenowego wykazują istotną aktywność antyoksydacyjną.

 

Reishi Ganoderma lucidum. WŁAŚCIWOŚCI ANTYDIABETYCZNE.

Ekstrakty z Ganoderma  lucidum są powszechnie stosowane
w krajach Azji Wschodniej jako toniki wzmacniające dobre samopoczucie, witalność, kondycję zdrowotną i długowieczność.  Niedawne badania udowodniły również zdolność ekstraktów z G. lucidum do obniżenia stężenia glukozy we krwi. Intensywne badanie antydiabetycznego działania tego grzyba wykazało, że wodny ekstrakt redukował znacząco stężenie glukozy we krwi oraz obniżał poziom insuliny. Ganoderol B otrzymany z owocni G. lucidum jest silnym inhibitorem α-glukozydazy, enzymu obecnego w jelicie cienkim, odpowiedzialnego za rozkład dwucukrów oraz wielocukrów do cukrów prostych. Inhibitory α-glukozydazy hamują rozkład wiązań α-glikozydowych, co zmniejsza wchłanianie glukozy do krwi i obniża glikemię po posiłkach. Ganoderol B jest bardziej aktywny wobec α-glukozydazy niż powszechnie stosowana akarboza. W przebiegu neuropatii cukrzycowej dochodzi do nadmiernego gromadzenia się sorbitolu w komórkach tkanki nerwowej. Sorbitol jest metabolitem pośrednim w przemianie glukozy do fruktozy pod wpływem reduktazy aldozowej. Ekstrakt metanolowy z G. lucidum wykazuje najsilniejsze właściwości inhibitorowe wobec reduktazy aldozowej spośród 17 grzybów jadalnych, stosowanych w tradycyjnej medycynie chińskiej. Polisacharydy G. lucidum mogą zwiększać stężenie wapnia  zarówno w limfocytach T, jak i makrofagach otrzewnej. Ten wzrost jest konsekwencją napływu wewnątrz- i zewnątrzkomórkowego  jonów wapnia i stanowi kolejny czynnik homeostazy glukozy.

 

Reishi Ganoderma lucidum. WŁAŚCIWOŚCI HEPATOPROTEKCYJNE.

Ganoderma lucidum jest używana w tradycyjnej medycynie chińskiej od czasów starożytnych oraz współcześnie w szerokim zakresie. Miała i ma do dnia dzisiejszego zastosowanie w zapobieganiu oraz zwalczaniu takich chorób, jak: neurastenia, bezsenność, anoreksja, hipercholesterolemia, nadciśnienie, choroba wieńcowa i chroniczne zapalenie wątroby. Sprawdzono cytoochronny wpływ frakcji triterpenów z G. lucidum na komórkach ludzkich nowotworu wątroby. Linia komórkowa HepG2 jest często używana w badaniach toksykologicznych, w celu testowania nowych leków czy wpływu naturalnych substancji. Komórki tej linii wykazują podobne cechy morfologiczne i biochemiczne, jak prawidłowe hepatocyty. Sprawdzanie protekcyjnego działania triterpenów z G. lucidum mierzy się poziomem aktywności aminotransferaz wątrobowych, dehydrogenazy mleczanowej. Badania wskazują zwiększone działanie hepatoprotekcyjne  wraz ze wzrastającym stężeniem triterpenów. Frakcja triterpenowa z G. lucidum hamuje peroksydację lipidów błon komórkowych oraz utrzymuje też glutation w postaci zredukowanej. Ekstrakt G. lucidum jest aktywny przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby (HBV) u pacjentów z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu B. Z drugiej strony w różnych badaniach stwierdzono związek między niskim poziomem cholesterolu w osoczu a spożyciem grzybów. Wyniki te sugerują, że odpowiednia suplementacja diety może zapobiec wzrostowi ciśnienia krwi i obniżyć poziom cholesterolu w osoczu i wątrobie.

 

Reishi Ganoderma lucidum. DZIAŁANIE PRZECIWNOWOTWOROWE.

Wybrane triterpeny pochodzące z Ganoderma  lucidum wykazują działanie przeciwnowotworowe, in vitro jak również in vivo. Mechanizmy aktywności ekstraktów triterpenów z Ganoderma  lucidum opierają się głównie na zahamowaniu proliferacji przez regulację i zatrzymanie cyklu komórkowego komórek nowotworowych w danej fazie oraz na inicjacji procesu apoptozy w wyniku zwiększenia ekspresji białek proapoptycznych lub zmniejszenia ekspresji białek antyapoptycznych. Triterpeny z Ganodrma  lucidum mogą inicjować proces autofagii oraz niszczenia DNA komórek nowotworowych, zwiększenie odpowiedzi układu immunologicznego gospodarza, wzrost stresu oksydacyjnego w komórkach nowotworowych oraz zwiększenie wrażliwości komórek nowotworowych na działanie wybranych substancji cytotoksycznych. Zahamowanie proliferacji obserwuje się w różnych typach nowotworowych linii komórkowych, m.in.: białaczki limfocytowej, ludzkiego nowotworu piersi, ludzkiego nowotworu stercza, ludzkich nowotworów płuc, szyjki macicy, oraz wątroby. Kwas ganoderowy hamuje proliferację linii komórkowych różnych typów nowotworów. Wpływa na zatrzymanie cyklu komórkowego, inicjuje proces apoptozy oraz degradację DNA komórek ludzkiego nowotworu piersi. Chemiczna struktura jest analogiczna do struktury androgenu lub estrogenu, co pozwala regulować receptory androgenowe lub estrogenowe i zatrzymać proliferację linii komórkowej ludzkiego złośliwego nowotworu stercza. W badaniach na komórkach czerniaka zaobserwowano, iż GA wzmacnia proces prezentacji antygenu oraz rozpoznawanie komórek przez glikoproteinę CD4+ obecną na powierzchni limfocytów T. Kwas ganoderowy A (jeden z kilku kwasów ganoderowych) wpływa na zatrzymanie proliferacji linii komórkowej ludzkiego nowotworu piersi przez inhibicję czynników transkrypcyjnych AP-1 i NF-κB,  także zwiększa wrażliwość komórek ludzkiego nowotworu wątroby na działanie m.in. cisplatyny w wyniku aktywacji czynnika transkrypcyjnego STAT3.

Kolejną biologicznie aktywną grupą składników reishi są polisacharydy – glukany i gliko-proteiny. Wykazują właściwości antynowotworowe, chronią komórki przed wolnymi rodnikami oraz zniszczeniem przez czynniki mutagenne. Historia korzyści zdrowotnych polisacharydów rozpoczęła się wraz z odkryciem fruktanów przez Rose w 1804.  Znaczące postępy w zakresie fruktanów zostały osiągnięte dzięki badaniom Edelmana ich metabolizmu w roślinach wyższych. Badania nad bioaktywnymi polisacharydami odnotowały znaczny postęp, szczególnie w zakresie biologii molekularnej, dlatego rozszerzono ich zakres z nauk podstawowych na stosowane. Wykazano, że wiele grzybów zawiera różne aktywne biologicznie polisacharydy, które wykazują właściwości immunomodulujące, prebiotyczne, przeciwutleniające i przeciwdrobnoustrojowe. Kryterium strukturalne dzieli polisacharydy reishi składają się głównie na alfaglukany, heteropolisacharydów i glikoprotein.

Glikoproteiny Z ostatnich trzech dziesięcioleci grzyby zostały również uznane za dobre i obiecujące źródło nowych białek, ponieważ wiele z nich wykazało właściwości bioaktywne, a przykłady podano w lektynach, inhibitorach proteazy. Te bioaktywne glikoproteiny mogą oferować rozwiązania wielu problemów medycznych i biotechnologicznych, jak oporność na leki bakteryjne. W G. lucidum znaleziono różne glikoproteiny. Wyizolowano glikoproteinę zawierającą fukozę z rozpuszczalnego w wodzie ekstraktu G. lucidum, która stymuluje ekspresję cytokin.

 

Wnioski i perspektywy

Starożytna i tradycyjna medycyna chińska od dawna używa G. lucidum. Grzyb zastosowano do zapobiegania lub leczenia różnych chorób, takich jak: zapalenie stawów, rak, przewlekłe zapalenie wątroby, hepatopatia, nadciśnienie oraz wiele innych. Te korzystne skutki dla zdrowia i zapobiegania chorobom wynikają głównie ze związków bioaktywnych, w tym polisacharydów i terpenoidów.

G. lucidum może mieć działanie przeciwbólowe u pacjentów z czynnym reumatoidalnym zapaleniem stawów. Opisano mechanizmy, które mogłyby wyjaśnić efekt terapeutyczny peptydu polisacharydu G. lucidum. Badano wpływ na proliferację komórek i produkcję cytokin w fibroblastach maziowych RA i potwierdzono, że znaczące zahamowanie proliferacja osteoklastów.

G. lucidum jest pomocna w terapii konwencjonalnej wielu schorzeń ze względu na szczególne właściwości antyoksydacyjne i antyzapalne. Badania działań antynowotworowych mogą spowodować rozwój bezpiecznych i skutecznych czynników chemoprewencyjnych. Jednak suplementacja ekstraktami pochodzenia naturalnego niesie ze sobą też potencjalne ryzyko interakcji z niektórymi lekami. Choroby autoimmunologiczne stanowią przypadek, gdy nie powinno się wspomagać ekstraktami z G. lucidum. Pacjenci zażywający antykoagulanty, chemioterapeutyki powinni zrezygnować całkowicie z suplementacji frakcjami z G. lucidum, ponieważ istnieje ryzyko krwotoków, wzrasta zdolność antyoksydacyjna osocza. G. lucidum jest nie tylko naturalną maszynerią terapeutyczną, ale może być również uważana za „naturalną aptekę” ze względu na dużą liczbę związków bioaktywnych izolowanych do tej pory i wykazujących liczne właściwości terapeutyczne. Ten gatunek grzyba oferuje namacalne obietnice rozwoju nowej żywności funkcjonalnej, nutraceutyków, a nawet leków terapeutycznych. Związki czynne izolowane z G. lucidum nie wykazują toksyczności ani skutków ubocznych. Odwołanie do reishi jako naturalnego lekarstwa, żywności dietetycznej
i żywności wzmacniającej zdrowie wzbudza i przyciąga coraz szersze zainteresowanie społeczności naukowej.

Wg Noureddine Benkeblia Department of Life Sciences, University of the West Indies, Mona Campus, Kingston 7, Jamajka

– Ewa Seweryn, Anna Ziała, Andrzej Gamian, Katedra i Zakład Biochemii Lekarskiej, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich, Wrocław, Polska

Artykuł powstał na podstawie publikacji w czasopiśmie SZAMAN.

 

Translate »